راهبرد های مطالعه و یادگیری:

روانشناسان یادگیری در طول بیست سال اخیر به پیشرفت های عظیمی دست یافته و به دیدگاههای تازه ای نسبت به مطالعه و یادگیری رسیده است. نظریه ها و روش های جدید یادگیری و مطالعه که عمدتاً از روانشناسی خبر پردازی  سر بر آورده اند. در بسیاری از مواقع مکمل نطریه ها وروش های قدیمی هستند، اما در بعضی موارد با آن ها متفاوت است. بنا بر نظریه های قدیمی خواندن که در روش های مطالعه زیر بنای روش های تند خوانی قرار گرفته، چنین فرض شده است که سرعت مطالعه وابسته به حرکات سریع چشم است، یعنی هر چقدر چشم سرعتر از روی کلمات بگذرد، ذهن نیز سریع تر اطلاعات موجود در کلمات را درک می کند. بر خلاف این نظریه در روان شناسی یادگیری جدید که از یک رویکرد خبرپردازی یا پردازش اطلاعات سر چشمه می گیرد، اینگونه استدلال می شود که عامل مهم در سرعت مطالعه، پردازش اطلاعات در ذهن خواننده است. یعنی هر چه ذهن آدمی اطاعات دریافتی را سریع تر پردازش کند، سرعت درک ولذا سرعت مطالعه او نیز بیشتر خواهد بود. تفاوت های فردی افراد در خواندن به فرآیند پردازش اطلاعات مرکزی وابسته است نه به فرآ یند های حسی پیرامونی.

خلاصه نویسی:
خلاصه نویسی قسمتی مهم از مطالعه می باشد . خلاصه نویسی علاوه بر کمک به در ک بهتر مطالب باعث می شود تمرکز بیشتر شده، در زمان بازگشت به مطالب خوانده شده و مرور ( دوره درسی ) زمان کمتری تلف می شود .
به طور کلی خلاصه نویسی مهم ترین منبع در اوغات فراعت یا دوره فراموش کردن می باشد و در ضمن وقتی می توانید مطالب را خلاصه بنویسید یعنی آنرا درست فهمیده اید زیرا با نوشتن بسیاری از ابهامات رفع می شود پس می توان گفت قسمت عمده مطالعه باید از روی خلاصه نویسها صورت گیرد .
روش کار : برای شروع کار از کلاس درس شروع می کنیم یعنی در کلاس تمام مطالبی را که دبیر می گوید یادداشت نمائید و کتاب یا جزوه را حاشیه نویسی و علامت گذاری نمایید.
برای یادداشت برداری از متن باید آنر ا به طور سریع بخوانیم و سعی نمائیم مطالب را درک کنیم و سپس از استنباط خودمان شروع به نوشتن مطالب کلیدی نمائیم یعنی یادداشت برداری فقط با کلمات ویزه خودمان باشد و نکات اساسی بیان شود یعنی یادداشت ها اصلا ً باز نویسی مطالب نباشد بلکه چکیده و استنتاج مطالب به صورت کلمات کلیدی باشد به طوری که بادیدن کلمه مفهوم فوق به یاد آید .
در خلاصه نویسی ابتدا باید کلیات موضوع مورد توجه قرار گیرد و موضوعات به صورت نمودار درختی رسم شود سپس به بررسی جزئیات پرداخته شود .
در خلاصه نویسی باید دقت کرد که معمولاً ایده و نکته اصلی در دوجمله اول پاراگراف بیان می شود و بقیه پاراگراف توضیحات این مطب می باشد اما این امر بدان معنی نیست که بقیه متن مهم نیست بلکه در ادامه متن باید به کلمات مهم مانند : نخست ، مهمترین عامل ، بیشترین تاثیر ، نکته اساسی ، در نتیجه و … بسیار توجه کرد .
بهتر است نوعی خلاصه نویسی برای خودتان بکار ببرید .
۱ – از علائم ریاضی زیر استفاده کنید :
س به جای سئوال
ج به جای جواب
/ به جای زیاد شدن
\ به جای کم شدن
> به جای کوچکتر
< به جای برزگتر
~ به جای رابطه داشتن
* نکات مهم
۲- کلمات مهم را بزرگتر بنویسید .
۳- از رنگهای مختلف استفاده کنید وکاغذ را زیبا کینم ( مخصوصاً در منزل )
۴- بسیاری از ارتباط ها ونتایج را با فلش و آکلاد نشان دهید .
۵- طرز ارتباط موضوعات اصلی وفرعی را به کمک ساختار درختی نمایش دهید هرچه زمان بیشتری برای ساختار درختی در نظر گرفته شود بهتر است چون به در ک بهتر کمک می کند .
۶- خلاصه نویسی اصلا ً نیباید با عجله انجام شود بلکه باید با صبر وحوصله و با دقت انجام شود .
۷- در هنگام خلاصه نویسی بهتر است در کنار هر مطلب یا زیر آن ۴ تا۵ سانتی متر جابرای اضافه نمودن مطالب بعدی در نظر گرفت .(بهتر است خلاصه نویسی روی برگه انجام شود تا بعدا جا برای اضافه کردن برگه وجود داشته باشد)
۸- هیچ گاه در حین مطالعه ( همزمان با خواندن ) خلاصه نویسی نکنید زیرا هرکدام از این دو فعالیت ( خواندن – خلاصه نویسی ) نیازمند فعالیت و فر آیند فیزیکی – مغزی مجزا می باشد در غیر این صورت در هر دو عمل اخلال ایجاد می شود .
۹- خلاصه برداری از منابع مختلف انجام شود و همه این خلاصه ها در کنار هم قرا گیرند یعنی یادداشت های برداشته شده درباره یک موضوع از گفته های معلم – کتاب و کتاب کمک درسی در کنار هم قرار گیرند .
۱۰- سئوالات و تست ها به سمت مفهومی شدن حرکت می کنند پس همه مطالب خواند ه شود
۱۱- اگر با چند با ر خواندن مطلبی آنرا متوجه نمی شوید برای فهم آن اصرار نکنید ، کنار آن علامت گذاشته و از آن بگذرید و بعداً به آن مراجعه کنید .

مرور خلاصه نویسی:
تکرار در فواصل زمانی مشخص باعث ذخیره در حافظه موقت و انتقال آن به حافظه دائمی می شود این مرور در مراحل زیر انجام می شود :
۱ ) اولین مرور ده دقیقه بعد از یک مطالعه یک ساعته می باشد .
۲) دومین مرور روز بعد و به مدت ۳ تا ۴ دقیقه صورت می گیرد .
۳ ) سومین مرور یک هفته بعد و در پایان هر ماه مرور کلی باعث می شود ۹۵ درصد مطالب در حافظه بلند جایگزین شود .
باید توجه کرد که تکرار یکنواخت مغز را خسته می کند .
بهترین زمان مرور کلی در تعطیلات می باشد مخصوصاً تعطیلات عیدو خردادماه .مرور درس وقتی مفید خواهد بود که مطالعه اولیه کامل باشد.یک نوع مرور می تواند با انجام آزمون همراه باشد.
برای مرور اصولی و کارا می توان از جعبه لایتنر و یا نرم افزار لایتنر نیز استفاده نمود ( بیشتر برای لغات، تاریخ ادبیات،فرمول و…)

محمد گنجی

مطالعه يك فرآيند شرطي و اكتسابي جهت افزايش معلومات است. يعني مرحله به مرحله پيش مي‌رود و داراي بخش‌هاي مختلفي مانند: مهارت‌هاي قبل از مطالعه، ايجاد آمادگي، پيش مطالعه و ... است. براي اين كه ما در مطالعه شرطي بشويم بايد شرايطي را در نظر بگيريم، از جمله مكان مطالعه، زمان مطالعه و روش يا تكنيك مطالعه كه در اين مقاله به شرح هر يك به اختصار مي‌پردازيم.

مكان مطالعه: 

 بهتر است براي مطالعه ثمربخش جاي ثابتي را انتخاب كنيم مثلا پشت ميز بنشينيم و مطالعه كنيم. در مورد نور مكان مطالعه بهتر است از دو تركيب نوري هم طيف زرد و هم طيف سفيد استفاده كنيم تا چشم ها خسته نشوند. دماي اتاق مطالعه بايد در حدود ۲۵ درجه سانتيگراد باشد چون احساس گرماي زياد باعث حواس پرتي و خواب آلودگي مي شود. هر چقدر فضاي دورتان هنگام مطالعه محدودتر باشد ميزان حواس پرتي تان نيز كمتر خواهد بود. بهترين جا براي درس خواندن منزل است ولي اگر به هر دليل نمي توانيد در خانه مطالعه كنيد، از فرهنگسراها يا كتابخانه ها استفاده كنيد. 

زمان مطالعه: 

 هيچ قانوني براي زمان مطالعه نداريم هر وقت كه راحت بوديد چه صبح زود و چه شب تا ديروقت مي توانيد مطالعه كنيد و درس بخوانيد. ولي سه زمان در يادگيري مهم است كه بهتر است در اين زمان ها مطالعه كنيد: 

 الف) اول صبح:
 چون تازه از خواب بيدار شديد و ذهنتان آماده است كه مطالب را به راحتي در خود نگه مي دارد پس برنامه هاي روزانه خود را طوري تنظيم نماييد كه حتما اول صبح نيم ساعت يا يك ساعت درس بخوانيد. 

 ب) آخر شب:
 به دليل اين كه بعد از درس مي خوابيد و منع بعدي نداريد پس مطالب فرصت پيدا مي كنند تا از نيمكره راست كه جايگاه حافظه كوتاه مدت است، وارد نيمكره چپ كه جايگاه حافظه بلندمدت است، شوند براي همين يادگيري افزايش پيدا مي كند. 

 ج) دو ساعت قبل از غروب آفتاب:
 به دليل اين كه كاهش اشعه كيهاني و نوع رابطه خورشيد با زمين اختلا ل حواس در اين زمان كم مي شود، پس سعي كنيد از اين زمان استفاده كنيد. البته اين سه زمان براي درس خواندن مناسب هستند ولي نبايد زمان هاي ديگر را از دست بدهيد. 

روش مطالعه: 

 رعايت مراحل زير شاگرد را به صورت فعال در جريان يادگيري درگير مي سازد و زمينه هايي را براي تمرين اطلا عات تازه اي كه شاگرد فراگرفته است فراهم مي آورند. 

 ۱) مرحله اول - مرور كردن:
 براي يافتن اطلا عات جديد اولين گام مرور كلي است اين كار به شما كمك مي كند كه اطلا عات هر فصل را با تجارب قبلي خود پيوند زنيد و دانش مربوط را در ذهن خويش فعال سازيد. 

 ۲) مرحله دوم - سوال كردن:
 سوال به شما كمك مي كند كه به صورت فعال با مواد خواندني درگير شويد و همين طور در پيش بيني كردن سوالات امتحاني نيز به شما كمك مي كند. 

 ۳) مرحله سوم- خواندن:
 مطالب را بخوانيد و در ضمن مطالعه سعي كنيد سوالاتي كه در مرحله دوم طراحي كرده ايد پاسخ دهيد و آنچه را مي خوانيد، با دانسته هاي قبلي خود ربط دهيد. 

 ۴) مرحله چهارم - از برخواني:
 به محض آنكه مطالعه يك قسمت را تمام كرديد، تلاش كنيد سوالاتي كه درباره آن قسمت طراحي كرده ايد پاسخ دهيد. اين تمرين به شما كمك مي كند كه از طريق ربط دادن مطالب جديد با اطلاعات قبلي به متن مزبور معنا ببخشيد. 

 ۵) مرحله پنجم - بازخواني:
 بازخواني موجب صرفه جويي دروقت شما مي شود، زيرا ضروري نيست كه تمام مطالبي را كه قبلا مطالعه كرده ايد دوباره بخوانيد. با اين پنج مرحله نه تنها مي توانيد مطالعه خويش را تقويت كنيد بلكه مي توانيد آن را به ديگران نيز آموزش دهيد. 

مطلب آخر 

 در انتها نكات مهم و كليدي كه مي توانند كمك كنند تا يك مطلب خوب را به مدت طولاني حفظ كنيد و خود را بدان سازگار سازيد را بيان مي كنم:

 براي گرفتن تصميم جديد نبايد تصميم بزرگي را در ابتدا اتخاذ كرد. بلكه بايد از تصميم هاي كوچك شروع كرد. يعني دانش آموزي كه عادت ندارد درس بخواند نبايد با يك برنامه ۱۰ ساعته شروع كند بلكه بايد با يك برنامه دو ساعته شروع كند. براي آنكه بتواند اين روند را ادامه دهد. 

 در موقع ايجاد عادت جديد، راندمان بين ۲۱ تا ۴۰ روز كاهش پيدا مي كند. يعني فردي كه مي خواهد رفتار جديدي را آغاز كند بايد بداند كه در مرحله اول نه تنها اتفاق مثبت خاص نمي افتد بلكه اتفاقات منفي نيز پيش مي آيد يعني راندمان كم مي شود مثل اينكه فرد مريض مي شود. يعني اگر فرد مي خواهد عادتي را در خود ايجاد كند بايد رياضت بكشد و خوشبختانه از آن جايي كه نام انسان از دو ريشه انس و نسيان گرفته شده است، سريع يك وضعيت را «نسيان» (فراموش) مي كند و به وضعيت جديد «انس» مي گيرد منتظر نقطه آغاز براي شروع تحول جديد نباشيد. نگوييد از اول هفته شروع مي كنم يا از اول ماه درس مي خوانم. هر وقت خواستيد تغييري در خود ايجاد كنيد، آن زمان مناسب است و مي تواند آغاز حركت باشد.

منبع: روزنامه مردم سالاري

موضوع: روش‌هاي مطالعه